- تعداد نمایش : 2
- تعداد دانلود : 2
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2088
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8395
سال : 19
شماره : 9
شماره پی در پی : 127
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 9،
،
شماره پی در پی 127
تحلیل راهبردهای اقناعی در گفتگوهای خریدوفروش فرش در مشهد بر پایۀ الگوی فرکلاف
صفحه
(207
- 236)
راحله کریمی فیض‌آبادی ، شهلا شریفی (نویسنده مسئول)، اعظم استاجی
تاریخ دریافت مقاله
: خرداد 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: شهریور 1405
چکیده
زمینه و هدف: تاکنون در پژوهشهای حوزۀ تحلیل گفتمان در زبان فارسی، تمرکز عمدتاً بر متون مکتوب ادبی بوده و گفتمان شفاهی غیررسمی، به ویژه گفتگوهای خرید و فروش، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف این مقاله، تحلیل سبک گفتار در گفتگوهای خرید و فروش فرش در شهر مشهد بر اساس مدل سه سطحی تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف و با تمرکز بر ابزارهای بلاغی مشخص است.
روشها: داده های پژوهش به روش میدانی و از طریق ضبط سه گفتگوی واقعی میان خریداران و فروشندگان فرش در فروشگاههای شهر مشهد گردآوری شد. این گفتگوها با لحاظ جنسیت مشارکت‌کنندگان (فروشنده مرد/ خریدار زن، فروشنده زن/ خریدار مرد، و فروشنده زن/ خریداران زوج) انتخاب و در چارچوب مدل سه سطحی فرکلاف تحلیل شدند. در سطح توصیف، ابزارهای بلاغی شامل استدلال منطقی برانگیختن احساسات، اعتبارسازی گوینده، تضاد، تشبیه و استعاره، سؤالات بلاغی و تکرار، به صورت نظاممند از متن استخراج و بررسی شدند. در سطوح تفسیر و تبیین، این ابزارها در پیوند با روابط قدرت، هویتهای گفتمانی و ایدئولوژیهای اجتماعی تحلیل گردیدند.
یافته ها: نتایج نشان داد که در سطح توصیف، ابزارهای بلاغی با بسامد قابل‌توجه در گفتگوها به کار گرفته شده اند و کارکرد اصلی آنها توجیه قیمت و کیفیت، ایجاد پیوند عاطفی با کالا، و کسب اعتماد خریدار از طریق نمایش تخصص و صداقت است. در سطح تفسیر، گفتگوها از الگوی «درخواست اطلاعات - ارائه اطلاعات - مذاکره - توافق» پیروی میکنند، فروشنده با تکیه بر دانش فنی و تسلط بر توالی گفتمانی، جایگاه «متخصص راهنما» را پر میکند، اما خریدار نیز نه تنها با چانه زنی مستقیم، بلکه با ابزارهایی چون وعدۀ خرید آینده، قدرت اقتصادی نسبی اعمال میکند و هویت‌سازی گفتمانی میان دو طرف به صورت مشترک شکل میگیرد. در سطح تبیین، گفتمان حاکم بر این گفتگوها با ایدئولوژی خریدهای پرتجمل و سرمایه گذاری نمادین، کلیشه های جنسیتی نسبتاً پایدار در تقسیم نقش خرید (هرچند با نشانه هایی از تعدیل تدریجی آنها)، و باورهای فرهنگی و مذهبی مشهد پیوند دارد؛ همچنین صداقت و اعتماد در این گفتمان به گونه ای به «سرمایۀ فرهنگی» بدل میشود که در خدمت اقناع اقتصادی به کار میرود.
نتیجه گیری: گفتگوهای خرید و فروش فرش، متونی بلاغی، مذاکره ای و ایدئولوژیک هستند که در آنها زبان همزمان سه کارکرد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ایفا میکند و قدرت میان فروشنده و خریدار به شکلی نسبی و دوسویه توزیع میشود، نه یکطرفه. مدل سه سطحی فرکلاف ابزاری کارآمد برای تحلیل گفتمان شفاهی فارسی است و به کارگیری آن در حوزۀ تجاری میتواند به گسترش قلمرو سبکشناسی فارسی از متون مکتوب ادبی به تعاملات روزمره و گفتمان شفاهی یاری رساند.
کلمات کلیدی
تحلیل گفتمان انتقادی
, مدل فرکلاف
, راهبردهای اقناعی
, ابزارهای بلاغی
, گفتگوهای خرید و فروش
- ارسطو(۱۴۰۰). خطابه. ترجمه اسماعیل سعادت. هرمس. (اثر اصلی منتشر شده ۳۵۰ پیش از میلاد)
- اسپونر، برایان. (۱۹۸۶). بافندگان و دلالان: اصالتِ یک فرش شرقی. در: آ. آپادورای (ویراستار)، زندگی اجتماعی اشیا: کالاها در چشم‌انداز فرهنگی (صص ۲۳۵-۱۹۵). انتشارات دانشگاه کمبریج.
- اختری، محمدرضا و مدرسی، فاطمه. (۱۴۰۵). تحلیل سبک خطابی و اقناعی در فیه ما فیه با تکیه بر نظریه فرکلاف. سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال ۱۹، شمارۀ ۶، صص ۲۱۷-۲۰۱.
- بلوچی ماهانی، ملیحه. (۱۳۹۷). تحلیل جامعه شناختی گفتگوهای زنانه در مسجد: مورد پژوهش مسجد امام حسین (ع) کرمان [پایان‌نامه کارشناسی ارشد]. دانشگاه شهید باهنر کرمان.
- بیلومولر، آ. ام. (۲۰۰۵). متقاعدسازی در مذاکرات تجاری. در: ه. هالماری و ت. ویرتانن(ویراستاران)، متقاعدسازی در گونه های گفتمانی: رویکردی زبان‌شناختی(صص ۴۷-۲۷). جان بنجامینز.
- جلالی قاسم‌پور، فرحناز؛ اشرف‌زاده، رضا و فخراسلام، بتول. (۱۴۰۲). بررسی و تحلیل لایۀ توصیف در مفاخره ها و رجزخوانیهای گرشاسبنامه و بانوگشسبنامه براساس نظریۀ تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف. سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، ۱۶(۸۵)، ۱-۱۵. DOI: 10.22034-bahareadab.2023.16.677
- خانی، نسرین؛ سالمیان، غلامرضا و قیطوری، عامر. (۱۳۹۹). بررسی چند ویژگی سبکی گفتمان‌ساز در درّۀ نادره. سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال ۱۳، شمارۀ ۵، صص ۲۵۹-۲۳۹.
- دین‌محمدی، مهدی. (۱۳۹۳). مطالعه برخی از تیزرهای بانک ملی ایران با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف [پایان‌نامه کارشناسی ارشد]. دانشگاه فردوسی مشهد.
- شمیسا، سیروس. (۱۳۷۳). کلیات سبکشناسی. انتشارات فردوس.
- فاولر، راجر؛ هاج، باب؛ کرس، گانتر و ترو، تونی. (۱۹۷۹). زبان و کنترل. روتلج و کیگان پل.
- فتوحی، محمود. (۱۳۹۰). سبکشناسی: نظریه ها، رویکردها و روشها. انتشارات سخن.
- فرکلاف، نورمن. (۱۹۸۹). زبان و قدرت. لانگمن.
- فرکلاف، نورمن. (۱۹۹۲). گفتمان و تغییر اجتماعی. پالیتی پرس.
- فرکلاف، نورمن. (۱۹۹۵). تحلیل گفتمان انتقادی: مطالعه انتقادی زبان. لانگمن.
- گل‌سرخ، شقایق. (۱۴۰۳). تحلیل گفتمان انتقادی خانمهای تأثیرگذار ایرانی در حوزه محصولات بهداشتی در اینستاگرام در چارچوب نظریه سه بعدی فرکلاف [پایان‌نامه کارشناسی ارشد]. دانشگاه گیلان.
- لیکاف، جورج و جانسون، مارک. (۱۹۸۰). استعاره هایی که با آنها زندگی میکنیم. انتشارات دانشگاه شیکاگو.
- لیچ، جفری و شورت، مایکل. (۲۰۰۷). سبک در داستان: درآمدی زبان‌شناختی بر نثر داستانی انگلیسی (ویرایش دوم). پیرسون لانگمن.
- منصوری میمندی، مهرنوش. (۱۴۰۴). تحلیل رمان «سمفونی مردگان» بر اساس روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف. سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، ۱۸(۶)، ۱۴۳-۱۶۵. DOI: 10.22034-bahareadab.2025.18.7905
- هولمز، ژانت و استابه، ماریا. (۲۰۰۳). قدرت و ادب در محیط کار: تحلیلی جامعه شناختی-زبانی از گفتار در محل کار. لانگمن.
- ون‌دایک، تئون آ. (۱۹۹۳). اصول تحلیل گفتمان انتقادی. گفتمان و جامعه، ۴(۲)، صص ۲۸۳-۲۴۹.